ای مرغ سحر عشق ز پروانه بیاموز / کان سوخته را جان شد و آواز نیامد»
(درس اوّل ادبیات فارسی سوم دبیرستان (ریاضی و تجربی)
قرابت معنایی دارد با :
* مَن عَرَفَ الله کَلَّ لِسانُه: «کسی که خدا را شناخت، زبانش کُند شد و توان سخن گفتن نیافت.»
* نالیدن بلبل ز نوآموزی عشق است / هرگز نشنیدیم ز پروانه صدایی (حزین لاهیجی)
* از نارسیدگی است که صوفی کند خروش / سیلاب چون به بحر رسد می شود خاموش (مخلصی نراقی قمی)
* لاف تقرّب مزن به حضرت جانان / زان که خموشند بندگان مقرّب (فروغی بسطامی)
* از تن دوست در سرای مجاز / جان برون آید و نیاید راز (سنایی)
* کسی را در این بزم ساغر دهند / که داروی بیهوشیش در دهند (بوستان سعدی)
* و گر سالکی محرم راز گشت / ببندد بر وی در بازگشت (بوستان سعدی)
* کسی ره سوی گنج قارون نبرد / و گر برد، ره باز بیرون نبرد (بوستان سعدی)
* هرکه را اسرار حق آموختند / مُهر کردند و دهانش دوختند (مولوی)
* محرم این هوش جز بی هوش نیست / مر زبان را مشتری جز گوش نیست (مولوی)
* «آن که شد هم بی خبر هم بی اثر / از میان جمله او دارد خبر
تا نگردی بی خبر از جسم و جان / کی خبر یابی ز جانان یک زمان» (منطق الطّیر عطار)
* گوشم به راه، تا که خبر می دهد ز دوست / صاحب خبر بیامد و من بی خبر شدم (سعدی)
* با هر که خبر گفتم از اوصاف جمیلش / مشتاق چنان شد که چون من بی خبر افتاد (سعدی)
* عاشقان کشتگان معشوقند / بر نیایید ز کشتگان آواز (سعدی)
* غفلتِ حافظ در این سراچه عجب نیست / هر که به میخانه رفت، بی خبر آید (حافظ)
* در خرابات ز اسرار حقیقت صائب / تا خبر یافتم از بی خبرانم کردند (صائب)
* دم نتوان زد به مجلسی که در آن جا / مُهر خاموشی زدند بر لب قایل
* مُهر خموشم به دهن چون صدف زدند / تا یافتم ز گوهر اسرار آگهی
بلافاصله پس از اعلام تمدید مذاکرات… بورس ایران بیش از ۱۵۰۰ واحد افت کرد؛ و دلار از مرز ۳۵۰۰ گذشت. قیمت نقت به پایین ترین قیمت خود در چند ماه اخیر رسید؛ کمتر از ۷۰ دلار. تخصیص اعتبار مصوب در هیچ نهاد دولتی صد در صد نبوده عموم نهادها با کمبود بودجه مواجهند. معاون رییس جمهور دقایقی پیش اعلام کرد نانوایی ها می توانند از فردا نان را تا ۳۰ درصد گرانتر بفروشند.. ظاهرا امریکا بنا دارد میزان فروش نفت ایران را در هفت ماه تمدید مذاکرات به نصف برساند یعنی حدود ۵۰۰ هزار بشکه. از طرفی تقریبا تمام رسانه های آمریکایی و اروپایی نوشته اند که با روی کار آمدن کنگره جمهوری خواه در آمریکا تحریمهای شدیدی مجددا علیه ایران وضع خواهد شد.. همه ی شواهد گواه آن است که بناست تا سرحد ممکن ایرانیان شرایط دشوار اقتصادی را در این هفت ماه سپری کنند. شرایطی که تیم مذاکره کننده را به زانو درآورد. ما پیش از این برگ های مهم را بازی کرده ایم؛ از تعطیل کردن آب سنگین اراک تا توقف غنی سازی ۲۰ درصد تا خاموش کردن هزاران سانتریفیوژ و… تحریم ها هم بیشتر شده و متنوع تر. معلوم نیست اینبار امریکایی چه مطالبه ی جدیدی را روی میز مذاکرات خواهند گذشت! الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل علیهم الملاءکه ان لا تخافوا و لا تحزنوا.. همه را برای تحمل شداید دعا کنیم. هم مردم و هم دولت را و به قول امام راحل هرچه فریاد داریم بر سر آمریکا بکشیم.
روز ارتجاع و انحطاط جامعه ما، روزی است که تو بگویی： "مملکت؛ رهبران، مسئولان مسلمان، مؤمن، آگاه و متعهد پیدا کرده، خودشان وظایف خودشان را البته میشناسند و عمل می کنند و دیگر چه نیازی به من!" خدا کند چنین روزی هرگز در جامعه ما پیش نیاید.. (شهید مظلوم آیت الله دکتر بهشتی)
قرابت معنایی مهم ترین بخش از پرسش های کنکور را تشکیل می دهد.(در آزمون های سراسری 8تا 9 سوال از 25 سوال)
پاسخ به سوالات این مبحث نیاز به تسلط قابل قبول بر همه ی موضوعات ادبی یعنی معنی واﮊه ,املای واﮊه,آرایه های ادبی,ساختار دستوری و...دارد.
*منابع مطالعه جهت پاسخ گویی به سوالات قرابت معنایی:
1.اطلاعات بالای درس: برخلاف تصور داوطلبان,اطلاعات بالای درس ها فقط شامل تاریخ ادبیات نیستند در بسیاری از درس ها موضوع درس و طرز تفکر شاعر و نویسنده در ابتدای درس معرفی شده است و در مواردی مستقیما به «مفهوم درس»اشاره می کنند.
2.متن درس: متن کامل درس ها به ویژه آن هایی که به طور مشخص مفهوم عاشقانه,عرفانی یا تعلیمی دارند.
3.توضیحات: در بخش توضیحات علاوه بر معنی بعضی شعرها و عبارات به مفهوم کلی آن هم اشاره شده است.
4.خودازمایی: گاهی در خودازمایی پایان درس,بیت یا عبارتی از آن درس برجسته شده و مفهوم آن مورد سوال قرار گرفته است.مسلم است که چنین مفهومی مورد توجه طراح کنکور خواهد بود.
5.کتاب زبان فارسی(3): مفاهیم مطرح شده در کتاب زبان فارسی(3)هم از منابع بسیار مهم در این زمینه است, پس باید ابیاتی که در این کتاب نیز آ مده است را حتما مد نظر قرار دهیم.
شگرد های طراحی سوال:
دو بخش کلی سوالات قرابت معنایی و شیوه ی پاسخ گویی به آنها این طور است:
الف)سوالات مثبت: قرابت دارد/ قرابت بیشتری دارد : درپاسخ به چنین سوالاتی,حساسیت زیادی به خرج دهید و برای انتخاب گزینه ی درست به چیزی کمتر از«یک قرابت مشخص و مطمئن»راضی نشوید.فقط بیتی را انتخاب کنید که با صورت سوال یک تناسب غیر قابل انکار داشته باشد.
ب)سوالات منفی: قرابت ندارد/ قرابت کمتری دارد/ با همه قرابت دارد به جز... : در این مورد حساسیت را کمتر کنید و فراموش نکنید که سه تا از گزینه ها مجبورند با صورت سوال قرابت داشته باشد پس سه گزینه را - حتی با قرابت جزئی- قبول کنید و گزینه ای را که در مقایسه با بقیه بی ارتباط به نظر می رسد را انتخاب کنید.
مهارت های پاسخ گویی:
در یک قرابت معنایی یک مهارت فوق العاده تخصصی و با برنامه است که ما باید "منظور شاعر و نویسنده" را بفهمیم برای رسیدن به این هدف مهم ترین مراحلی را که باید در نظر گرفت عبارتند از:
1.درست خواندن بیت یا عبارت
2.مرتب کردن ساختار دستوری جمله ها بخصوص در شعر
3.ترجمه ی بیت یا عبارت به فارسی روان
4.درک معنی واژها ی خاص از قبیل: نمادها,استعاره ها,تلمیحات
5.تبدیل معنی به مفهوم(مفهوم منظور کلی را در کوتاه ترین کلمات بیان می کند به طوری که قابل گسترش به همه ی ابیات و عبارات مشابه باشد)
از آیت الله بهجت سوال شد؟
آیا منظور آیت الله قاضی از جمله ی
"هرکس نماز اول وقت خواند و به جایی نرسید، مرا لعنت کند"
منظورشان نماز اول وقت با حضور قلب است؟
پاسخ آیت الله بهجت: خیر! به هیچ وجه!
فقط و فقط خواندن نماز اول وقت و تداوم آن و تقید به اوقات نماز-اینکه انسان تقیّد به نماز اول وقت داشته باشد- خودش موجب تکامل نماز انسان خواهد شد و راهگشای مشکلات انسان خواهد شد.
سینه بگشود از درون فریاد زد
که ای عجوزه بخت من را بسته ای
شیشه عمرم ز غم بشکسته ای
عمر من بگذشت تنها مانده ام
از رحیل دوستان جا مانده ام
بهر چه آوردیم در این سرا
زادی و حبسم نمودی در بلا
گفت مادر که ای نکو فرزند من
ای عزیز ای دلبر و دلبند من
روزگار خوردیت را یاد آر
کی نمودم من غمم را آشکار
آن زمانی که پدر رفت از میان
کودکی بودی ضعیف و ناتوان
جمله میراث پدر بودی پسر
نه زمین وملکی و نه سیم وزر
هیچ در انبان نبود آن روز سرد
غیر تصویر غم واندوه و درد
دائی و عمو و عمت بعد از آن
کی گرفتند از دل زارم نشان
کهنه میشستم برای یک قران
خوشه می چیدم برای قرص نان
گاه آبی می نهادم بر اجاق
تا فضای مطبخی گیرد اتاق
حاجی بازار با آن ریش و پشم
گه نشانم می گرفت از زیرچشم
گربه های بی حیای روزگار
درب دیزی بسته دیدند از قرار
زین سبب وامم ندادن یک قران
تا بسازم بهر شامت قرص نان
نان نبود اما تنور افروختم
پیکر پاکم به نان نفروختم
درد خود را در درون انباشتم
بذر امید تو را می کاشتم
از طبت شبها ز طب می سوختم
چشم بر مرز سحر می دوختم
گریه می کردم یواش و بی صدا
زیر لب بستاندمت باز از خدا
شکر طی شد روزگار تلخ من
قلب مادر را مرنجان از سخن
من تو را با خون دل پرورده ام
در جوارت خون دلها خورده ام
هان پسر نان حلات داده ام
منگر امروز این چنین افتاده ام
درس گیر ای نازنین از مادرت
نه قدم در ره خدایت یاورت
کار کن وانگه در آن اندیشه کن
هر هنر داری همان را پیشه کن
فقر را با کار باید ریشه کند
تنبل بی مایه باشد مستمند
تابستان 1391. روح الله محمودی - رها